Tình huống truyện đặc sắc của truyện ngắn Làng của Kim Lân: Ông Hai là một người nông dân yêu làng hết mực, ông luôn tự hào về truyền thống cách mạng của làng ông. Làng của ông nay phải đi tản cư xa, bỗng nhiên ông nghe tin từ chính những người di tản từ phía làng Chợ Dầu nói rằng làng ông đã theo Tây và trở thành Việt gian phản Cách mạng.

Phân tích tình huống truyện: Nhà văn Kim Lân đã xây dựng được một tình huống truyện bất ngờ, căng thẳng và kịch tính, tạo nút thắt cho câu chuyện. Ông là người yêu làng và luôn tự hào về ngôi làng cách mạng của mình nay lại được nghe từ chính miệng những người di tản từ phía làng chơ Dầu nói là làng Chợ Dầu lập tề theo Tây. Nút thắt ở đây là nhân vật được đặt vào hoàn cảnh giằng xé giữa tình yêu quê hương và tình yêu đất nước; giữa tình cảm cá nhân và trách nhiệm đối với đất nước. 

Ý nghĩa của tình huống: giúp bộc lộ tình yêu quê hương đất nước sâu sắc của những người nông dân Việt Nam. Tâm trạng của ông Hai khi nghe tin làng theo Tây: cổ ông nghẹn lại, cúi mặt mà bước đi, giọng lạc hẳn đi, ông nằm vật ra giường rồi cả đêm ông trằn trọc không ngủ được, ông khóc, lo sợ bà chủ sẽ đuổi mình đi vì làng mình thành Việt gian. Nhưng rồi đến khi ông nghe được tin làng được cải chính: ông như sống lại, tâm trạng vui tươi rạng rỡ hẳn lên. Ông về nhà chia quà cho lũ trẻ rồi qua nhà bác Thứ kể chuyện làng của ông.

Tóm lại, nhà văn Kim Lân đã xây dựng 1 tình huống truyện xuất sắc để thể hiện thành công tình yêu quê hương, đất nước, lòng tin tưởng tuyệt đối hướng về cách mạng của những người nông dân hồn hậu, chất phác qua tình huống truyện kịch tính.