Khi con tu hú sáng tác vào tháng 7/1939 tại nhà lao Thừa Phủ (Huế), khi tác giả bị giam vào đây. Trước đó, ở lứa tuổi 18, vừa bắt gặp lý tưởng cộng sản, Tố Hữu đang hang say hoạt động cách mạng với niềm hân hoan phơi phới , bỗng bị giam trong nhà lao chật chội, ngột ngạt. Bởi vậy tâm trạng tác giả lúc này thấy đau khổ, bức bối, khao khát được tự do. Bài thơ được sáng tác trong cảnh ngộ và tâm trạng,cảm xúc ấy.