Trong kho tàng văn học Việt Nam, có rất nhiều tác phẩm viết về đề tài tình bạn làm xúc động lòng người. Bài thơ"Bạn Đến Chơi Nhà" của Nguyễn Khuyến là một trong số những tác phẩm như vậy. Đọc bài thơ, ta không chỉ cảm nhận được một tình cảm chân thành, sâu sắc mà còn thấy hiện lên Trong kho tàng văn học Việt Nam, có rất nhiều tác phẩm viết về đề tài tình bạn làm xúc động lòng người. Bài thơ"Bạn Đến Chơi Nhà" của Nguyễn Khuyến là một trong số những tác phẩm như vậy. Đọc bài thơ, ta không chỉ cảm nhận được một tình cảm chân thành, sâu sắc mà còn thấy hiện lên một Nguyễn Khuyến hóm hỉnh, lạc quan.
"Đã bấy lâu nay bác tới nhà.
Trẻ thời đi vắng, chợ thời xa.
Ao sâu nước cả, khôn chài cá,
Vườn rộng rào thưa, khó đuổi gà.
Cải chửa ra cây, cà mới nụ,
Bầu vừa rụng rốn, mướp đương hoa.
Đầu trò tiếp khách, trầu không có,
Bác đến chơi đây ta với ta."
Bài thơ lập ý bằng cách dựng lên tình huống không có gì để tiếp bạn, nhưng vẫn thể hiện được tình bạn đậm đà thắm thiết.
Câu thơ đầu tiên gợi ra một hoàn cảnh rất đáng vui mừng:Đã bấy lâu nay, bác tới nhà. Nguyễn Khuyến đã lui về quy ẩn, trong cái thời đại nhiễu nhương "Còn tiền còn bạc còn đệ tử/Hết
cơm hết rượu hết ông tôi thì việc có một người bạn quý đã lâu ngày "Đã bấy lâu nay" đến nhà chơi thì thật đáng quý biết bao. Và trong hoàn cảnh ấy, đáng ra, Nguyễn Khuyến phải tiếp đãi bạn thật chu đáo và thịnh soạn.
Nhưng oát ăm thay,trong sáu câu kế tiếp, nhà thơ lại vẽ ra một hoàn cảnh rất đặc biệt để tạo ra sự đùa vui: có sẵn mọi thứ nhưng hóa ra lại không có thứ gì. Vật chất đều đầy đủ cả nhưng lại cứ giảm đi, đến chỗ không còn một chút gì hết: chợ thì có đấy nhưng người sai vặt thì không có, gà vịt cũng nhiều nhưng hiểm nỗi vườn rộng rào thưa không bắt được, rau dưa đủ quả nhưg tiếc nỗi chưa đến mùa!...
"Trẻ thời đi vắng, chợ thời xa
Ao sâu nước cả, khôn chài cá
Vườn rộng rào thưa, khó đuổi gà
,Cải chửa ra cây, cà mới nụ
Bầu vừa rụng rốn, mướp đương hoa".
Nguyễn Khuyến đã viết về gia cảnh khó khăn của mình với một giọng thơ đùa vui hóm hỉnh. Người đọc vừa mỉm cười lại vừa băng khoăn, thương cảm khi lui về quy ẩn, Tam Nguyên Yên Đổ thực sống kham khổ như vậy sao và cái "bí" của nhà chủ lên đến đỉnh điểm khi "miếng trầu là đầu câu chuyện"lúc tiếp khách cũng không có nốt : "Đầu trò tiếp khách trầu không có ” . Không , như vậy thì sự thực nhà thơ sống trong những năm tháng quy ẩn không đến độ khó khăn , bức bách như thế . Có lẽ đây chỉ là những cái đùa vui , cái cớ để nói đến một điều gì bất ngờ khác . Bao nhiêu vật chất không có , ngay cả đến vật chất tối thiểu cũng không vì vậy tiếp bạn chỉ còn có mỗi cái tình . Tạo ra tình huống như vậy , vừa đùa vui , vừa nói lên sự mong ước tiếp đãi chu đáo cả vật chất lẫn tinh thần , lại vừa nhấn mạnh được cái tình . Chỉ một sự chân tình có thể đủ bù đắp những thiếu hụt vật chất :
“ Bác đến chơi đây , ta với ta ! "
Câu thứ cuối cùng và cụm từ “ ta với ta ” nhấn mạnh tình cảm tri âm không cần phải vật chất đầy đủ mà chỉ cần cái tình chân thực thôi . Những người tri âm , tri kỉ có khi chỉ cần gặp nhau ngâm mấy câu thơ , đàn vài bản nhạc là đã đủ vui rồi . Tình cảm không cứ nhất thiết phải có đầy đủ vật chất mới vui là như vậy .
Trong bài thơ “ Qua Đèo Ngang " , Bà Huyện Thanh Quan cũng nhắc đến một cụm từ “ ta với ta ” nhưng “ ta với ta " của bà là chỉ một mình tác giả với mảnh tình riêng đầy cô đơn , trống vắng . Trong bài thơ của Nguyễn Khuyến thì ngược lại , thi nhân dùng cụm từ này để chỉ bản thân và người bạn tri âm , tri kỉ . Cái “ ta với ta ” của Nguyễn Khuyến ấm áp và vui vầy biết bao .
Qua cách ứng xử của nhà thơ , có thể nhận thấy , với bạn , Nguyễn Khuyển rất quan tâm đến bạn , muốn tiếp bạn thật là chu đáo . Đồng thời , chúng ta cũng thấy , trong tình bạn , Nguyễn Khuyến rất coi trọng cái tình , coi trọng sự cung kính trong tình bạn .
Ngôn ngữ được sử dụng trong bài thơ Bạn đến chơi nhà mang tính chất dân dã đời thường , với hầu hết là các từ thuần Việt . Cái độc đáo nhất của bài thơ là tạo nên nghịch cảnh có rất nhiều mà lại chẳng có gì nhưng thực ra là có tất cả !
Bài thơ “ Bạn đến chơi nhà ” của Nguyễn Khuyến gieo vào lòng người đọc một thoáng mỉm cười trước sự đùa vui hóm hỉnh của thi nhân . Nhưng lắng đọng lại sau cùng là niềm xúc động vô bờ về một tình bạn chân thành , sâu sắc vượt lên cả những vật chất và những cung cách ứng xử thông thường ...
@dung474533
