Hà Huy Tập là một trong năm người con trong gia đình , lúc nhỏ tên là Hà Huy Khiêm , còn gọi là Ba . Từ năm 1910 đến 1919 học chữ Nho tại quê nhà và học Tiểu học tại Thị xã Hà Tĩnh . Với tư chất thông minh , tiếp thu nhanh , trí nhớ tốt ; Hà Huy Tập sau khi tốt nghiệp Tiều học quyết định thi vào trường Quốc Học – Huế và từ năm 1919 đến 1923 ông học tại trường này . Trong 4 năm học , năm nào ông cũng xếp hạng nhất , nhì trong lớp và nhận được nhiều phần thưởng , học bổng của trường .

Năm 1923 tốt nghiệp Diplôme , được phân về dạy tại trường Tiểu học Nha Trang (nay là trường THPT Nguyễn Văn Trỗi) cho đến năm 1926 . Tại đây , ông không những dạy học cho lớp trẻ mà còn dạy chữ cho Công nhân và nhân dân nghèo với sách vở do chính tiền của ông mua , phát . Tháng 6-1926 ông được kết nạp vào Tân Việt Cách Mạng Đảng là tiền thân của Đảng Cộng Sản Việt Nam và là một trong những người thành lập Chi bộ Đảng đầu tiên tại Khánh Hòa .

Từ tháng 8-1926 đến tháng 7-1928 ông chăm lo hoạt động phát triển Đảng và dạy văn hóa cho các tầng lớp lao động nghèo từ Vinh (Nghệ An) đến Bà Rịa , Biên Hòa , Sài Gòn - Gia Định .

Tháng 12-1928 sang Quảng Châu (Trung Quốc) để đến với Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên ; sau đó được cử đi học tại Mátxcơva với bí danh Xinhítxkin cho đến tháng 4-1933 . Trong thời gian này ông đã soạn thảo “Chương trình hành động của Đảng Cộng sản Đông Dương” và “Sơ thảo lịch sử phong trào Cộng sản ở Đông Dương” .

Tháng 8-1933 đến tháng 7-1936 về Quảng Châu trực tiếp chỉ đạo phong trào Cách mạng trong nước ; và ngày 26-7-1936 ông được cử làm Tổng Bí Thư của Đảng .

Cuối tháng 7-1936 đến 3-1938 ông về nước hoạt động , khôi phục lại các ban Đảng và các tổ chức quần chúng ; chỉ đạo Đảng hoạt động công khai và bán công khai . Ngày 30-3-1938 ông chủ trì hội nghị lần thứ 3 Ban chấp hành Trung ương Đảng tại Bà Điểm và thôi giữ chức Tổng Bí Thư , nhưng vẫn tham gia Thường vụ Trung ương Đảng .

Ngày 1-5-1938 Hà Huy Tập bị bắt do có chỉ điểm trong khi tham dự ngày Quốc tế Lao động tại Sài Gòn . Từ đó cho đến năm 1941 ông bị giam tại các nhà giam Sài Gòn , Nghệ An với nhiều bản án từ cấm lưu trú , bị quản thúc , tước quyền công dân và chính trị đến tử hình vì “có trách nhiệm tinh thần” về cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ .

Ngày 28-8-1941 Ông bị xử bắn tại Ngã tư Giếng Nước ở Hóc Môn (Gia định) . Bức thư cuối cùng ông gửi cho gia đình viết “gia đình bạn hữu chớ xem tôi là chết mà phải buồn , trái lại xem tôi như là người còn sống , nhưng đi vắng một thời gian vô hạn mà thôi” .

Đồng chí Hà Huy Tập sinh ngày 24-4-1906, trong gia đình nhà nho yêu nước tại làng Kim Nặc, tổng Thổ Ngọa, nay thuộc xã Cẩm Hưng, huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh.

Thân phụ là ông Hà Huy Tương, có đỗ đạt nhưng không ra làm quan mà ở quê dạy học và bốc thuốc giúp người. Thân mẫu là bà Nguyễn Thị Lộc, một nông dân chất phác, thương chồng, tần tảo nuôi con, cả cuộc đời gắn bó với đồng quê. Ông Hà Huy Tương và bà Nguyễn Thị Lộc sinh được 5 người con, Hà Huy Tập là con thứ ba trong gia đình.

Tổng Bí thư Hà Huy Tập.

Lúc đầu, Hà Huy Tập được cha mình dạy học tiếng Hán tại nhà, sau đó đi học và đỗ đầu kỳ thi tốt nghiệp trường tiểu học ở tổng Thổ Ngọa, nhưng do gia cảnh khó khăn nên không được học tiếp. Từ tháng 9-1917, nhờ có người giúp đỡ, Hà Huy Tập được ra tỉnh lỵ Hà Tĩnh học Trường Tiểu học Pháp-Việt. Năm 1919, Hà Huy Tập đỗ thủ khoa kỳ thi chọn học sinh xuất sắc do nhà trường tổ chức, được cấp học bổng, rồi vào học Trường Quốc học Huế. Năm 1923, tốt nghiệp Trường Quốc học Huế hạng ưu nhưng vì không có điều kiện học lên nữa nên đồng chí về vào làm giáo viên Trường Tiểu học Pháp-Việt tại Nha Trang (Khánh Hòa). Trong thời gian này, đồng chí Hà Huy Tập tiếp xúc và đọc nhiều tài liệu, hiểu thêm về tội ác của thực dân Pháp, cuộc sống bần hàn của nhân dân lao động ở Việt Nam và Đông Dương.

Tháng 8-1926, đồng chí Hà Huy Tập chuyển về dạy học tại Trường Cao Xuân Dục ở Vinh, Nghệ An; tích cực hoạt động trong Hội Phục Việt (sau đổi tên thành Hội Hưng Nam), tích cực tuyên truyền tư tưởng chống chuyên chế và chống thực dân Pháp trong học sinh và tầng lớp lao động. Tháng 3-1927, đồng chí vào dạy học tại một trường tiểu học ở Gia Định, sau đó đến Bà Rịa làm công nhân, lập ra một chi bộ, một hội đọc sách báo và tổ chức các lớp học xóa mù cho công nhân.

Cuối tháng 12-1928, Hà Huy Tập cùng với một số đồng chí khác được cử đến Quảng Châu (Trung Quốc) bàn việc hợp nhất Tân Việt cách mạng Đảng với Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Từ tháng 7-1929 đến tháng 4-1932, đồng chí được cử đi học tại Trường Đại học phương Đông ở Mát-xcơ-va (Liên Xô cũ). Khoảng tháng 6-1933, đồng chí Hà Huy Tập về Trung Quốc hoạt động cách mạng, tham gia Ban chỉ huy ở ngoài của Đảng Cộng sản Đông Dương; triển khai công tác chuẩn bị và tổ chức Đại hội lần thứ nhất của Đảng.

Giai đoạn tháng 7-1936 đến tháng 3-1938, những hoạt động cách mạng của đồng chí Hà Huy Tập với cương vị là Tổng Bí thư của Đảng. Từ Hội nghị lần thứ 3 (khóa I) Ban Chấp hành Trung ương Đảng tháng 3-1938, đồng chí thôi giữ chức Tổng Bí thư, nhưng vẫn tham gia Thường vụ Trung ương.

Ngày 1-5-1938, trong khi đang đi công tác, Tổng Bí thư Hà Huy Tập bị địch bắt, sau đưa về giam tại Sài Gòn và Nghệ An. Ngày 28-8-1941, thực dân Pháp xử bắn đồng chí Hà Huy Tập. Đồng chí đã hy sinh anh dũng ở tuổi 35, để lại tấm gương kiên trung, bất khuất, hiến dâng trọn đời cho sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc ta.