Cách đây tròn 76 năm, chấp hành lệnh khởi nghĩa của Xứ ủy Nam Kỳ, Ban chỉ huy khởi nghĩa của tỉnh được thành lập do đồng chí Trần Văn Thời, Bí Thư Tỉnh ủy làm trưởng ban. Tỉnh ủy đã khẩn trương triển khai kế hoạch khởi nghĩa: Khu vực I là Năm Căn (trong đó có Hòn Khoai); khu vực II là thị trấn Cà Mau và các xã xung quanh; khu vực III là thị xã Bạc Liêu và các xã xung quanh. Nhà giáo - Nhà báo - Liệt sỹ - AHLLVTND Phan Ngọc Hiển là người trực tiếp lãnh đạo và tổ chức cuộc khởi nghĩa Hòn Khoai.
Đảo Hòn Khoai cách Mũi Cà Mau khoảng 20 km về phía Đông Nam, có diện tích khoảng 4km². Đỉnh cao nhất của Hòn Khoai là 318m so với mực nước biển, tại đây Thực dân pháp xây dựng một tháp đèn biển lớn có thể quét sáng bán kính khoảng 30km² để hướng dẫn cho tàu qua lại ban đêm và tàu Hải quân của chúng tuần tra ven biển cũng như theo dõi vùng trời đất Mũi. Phụ trách đảo đèn Hòn Khoai là tên sếp đảo Olivier.
Đồng chí Phan Ngọc Hiển ( quê gốc ở Cần Thơ ) được phân công trực tiếp phụ trách cuộc khởi nghĩa ở Hòn Khoai - khu vực trọng điểm của tỉnh. Đúng 23 giờ 15 phút đêm 13 tháng 12 năm 1940, cuộc khởi nghĩa nổ ra và giành thắng lợi. Lực lượng khởi nghĩa đã tiêu diệt tên sếp đảo Olivier; thu 1 súng ngắn, 2 súng trường và nhiều quân trang, quân dụng khác. Đồng thời lực lượng khởi nghĩa làm chủ tình hình trên toàn đảo.
Sáng sớm hôm sau, các chiến sĩ khởi nghĩa Hòn Khoai đã về đến Rạch Gốc trong sự mừng vui reo hò chào đón của nhân dân ta làm bọn tề ngụy ở đây hoảng sợ bỏ chạy. Tuy chưa bắt liên lạc được với cấp trên, nhưng với tinh thần tiến công cách mạng, đồng chí Phan Ngọc Hiển chỉ huy lực lượng khởi nghĩa tiến đánh đồn kiểm lâm tại Thủ Tam Giang vào lúc 9 giờ ngày 15 tháng 12. Bọn địch ở đây hoảng sợ nộp toàn bộ vũ khí cho lực lượng khởi nghĩa.
Sau đó chúng tăng cường lực lượng vây bắt các chiến sĩ khởi nghĩa Hòn Khoai, chúng tra tấn dã man để lấy lời khai; nhưng chúng đã lầm, trước pháp trường, đồng chí Phan Ngọc Hiển đã tuyên bố dõng dạc : Những người cộng sản coi cái chết rất tầm thường. Chúng tôi sẵn sàng chết để đấu tanh cho đồng bào được ấm no, hạnh phúc. Nhất định những người kế tục chúng tôi sẽ tiêu diệt thực dân Pháp. Nhất định Việt Nam sẽ hoàn toàn độc lập. Cùng lúc đó các chiến sĩ Hòn Khoai đồng loạt hô vang khẩu hiệu:
Đả đảo đế quốc Pháp
Đông Dương độc lập muôn năm
Đảng cộng sản Đông Dương muôn năm
Khởi nghĩa Hòn Khoai đã giương cao ngọn cờ đấu tranh cách mạng, cổ vũ mạnh mẽ ý chí chiến đấu kiên cường, oanh liệt, thực hiện khát vọng độc lập tự do của quân, dân tỉnh Cà Mau trong đánh Pháp, đuổi Mỹ, góp phần giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất Tổ quốc và xây dựng quê hương đất nước thêm giàu đẹp. Với những ý nghĩa lịch sử to lớn của cuộc khởi nghĩa Hòn Khoai, ngày 13 tháng 12 hằng năm được chọn làm Ngày truyền thống cách mạng của Đảng bộ, quân và dân tỉnh Cà Mau. Lãnh đạo tỉnh Cà Mau dâng hương tưởng niệm 10 Liệt sỹ khởi nghĩa Hòn Khoai
Ngoài việc được học lịch sử dân tộc, lịch sử địa phương trong nhà trường, thế hệ tuổi trẻ Cà Mau còn quen thuộc với tên Anh hùng Phan Ngọc Hiển khi tên người chiến sĩ cách mạng kiên trung được đặt cho tuyến đường chính của Thành Phố Cà Mau và một số trường tiểu học, Trung học Cơ Sở, Trung học Phổ Thông trên địa bàn tỉnh.
Các trường học trong tỉnh Cà Mau năm nay tổ chức tuyên truyền kỷ niệm 76 năm Ngày truyền thống cách mạng của Đảng bộ, quân, dân tỉnh Cà Mau (13/12/1940 – 13/12/2016) thông qua các hình thức như: Sinh hoạt Chi đoàn, Chi hội, sinh hoạt dưới cờ, mít tinh, diễn đàn, hội thi, tổ chức gặp mặt, nói chuyện chuyên đề, tọa đàm với cựu chiến binh...Tổ chức viếng, dâng hương nghĩa trang 10 Liệt sỹ khởi nghĩa Hòn Khoai, nghĩa trang Liệt sỹ tỉnh...
Hiện nay Nghĩa trang 10 Liệt sỹ khởi nghĩa Hòn Khoai được công nhận là Di tích lịch sử cấp tỉnh tọa lạc tại Khóm 6- Phường 9 - TP Cà Mau.
Ngày 13/12 hằng năm là dịp để mỗi chúng ta tự hào và tri ân với tập thể 10 liệt sỹ khởi nghĩa Hòn Khoai anh hùng, mỗi chúng ta càng ý thức sâu sắc hơn bao giờ hết trách nhiệm của mình, trong thời kỳ đổi mới và hội nhập, bằng hành động thiết thực góp phần tích cực xây dựng quê hương thật sự văn minh, giàu đẹp và tiếp tục cùng cả nước đưa sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa vững bước tiến lên, thực hiện thắng lợi mục tiêu: dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, để được mãi mãi xứng đáng với sự hy sinh cao cả của những người con trung kiên, bất khuất.
