Tên bài thơ Bánh trôi nước, ta hiểu nhà thơ viết về cái bánh trôi , một đặc sản của dân tộc ta mà những người dân bình thường Việt Nam từ thành thị đến nông thôn ai cũng biết. Điều thú vị là tác giả không đứng ngoài quan sát rồi miêu tả mà hoá thân, nhập hồn vào bánh trôi để cất tiếng tự miêu tả chính bản thân mình, tự giải bày tâm sự của mình. Nói theo cách khác, Hồ Xuân Hương đã nhân hoá bánh trôi, để cho chiếc bánh trò chuyện, giao tiếp được với người đọc :

Tuy bài thơ thuộc thể Đường luật thất ngôn tứ tuyệt, nhưng trừ một từ ghép “nước non” là từ Hán Việt, còn lại tất cả từ ngữ trong bài thơ đều là từ Thuần Việt, nôm na, giản dị mà rất trong sáng, đẹp đẽ. Thêm nữa, trong bài thơ mở đầu bằng hai tiếng thân em, dùng thành ngữ “bảy nổi ba chìm…” và cụm từ “tấm lòng son” rất gần với cách nói của nhân dân trong văn học dân gian. Như vậy, từ đề tài đến ngôn ngữ, giọng điệu, bài thơ Bánh trôi nước đậm đà bản sắc dân tộc, rất đáng quý. Đáng quý hơn nữa là ở tính đa nghĩa, giàu cảm xúc của bài thơ.

Hồ Xuân Hương là một nhà thơ Nôm nổi tiếng sống ở thể kỉ XVIII, các tác phẩm của Hồ Xuân Hương đều thể hiện được yếu tố vừa thanh, vừa tục. Hồ Xuân Hương cũng nổi tiếng là nhà thơ nữ có cá tính sáng tạo đầy độc đáo, với đóng góp to lớn của mình vào nền văn học Nôm, bà được mệnh danh là Bà chúa thơ Nôm. Bài thơa  ánh trôi nước là một bài thơ tiêu biểu trong sự nghiệp sáng tác của HỒ Xuân Hương, là một bài thơ đa nghĩa điển hình.

Hồ Xuân Hương đã hướng ngòi bút của mình đến một đối tượng khá đặc biệt trong xã hội phong kiến xưa, đó chính là những người phụ nữ. Trong xã hội phong kiến trọng nam khinh nữ, những người phụ nữ bị đối xử rất bất công và có một cuộc sống đầy bất hạnh.Hồ Xuân Hương là nhà thơ nữ viết về phụ nữ, bởi vậy mà thơ của bà không chỉ thể hiện được sự đồng cảm sâu sắc mà còn có thái độ trân trọng, ngợi ca đối với những người phụ nữ:

“Thân em vừa trắng lại vừa tròn

Bảy nổi ba chìm với nước non”

Ta có thể thấy, ngay trong những câu thơ đầu tiên, Hồ Xuân Hương đã đi miêu tả hình dáng của chiếc bánh trôi nước, đây là loại bánh có màu trắng, hình tròn, có nhân và được nặn ra từ bột nếp. Đây là món bánh khá phổ biến mà có lẽ ai cũng biết. Không chỉ nói về hình dáng, đặc điểm mà tác giả còn nói đến cách thức làm bánh cũng như chế biến bánh.