"Cây dừa xanh toả nhiều tàu,

Dang tay đón gió, gật đầu gọi trăng.

Thân dừa bạc phếch tháng năm,

Quả dừa - đàn lợn con nằm trên cao."

(Cây dừa- Trần Đăng Khoa)

Mỗi lần nghe vang vọng những câu thơ của Trần Đăng Khoa, trong lòng tôi lại rạo rực những kỉ niệm tuổi thơ sống động bình yên. Sinh ra và lớn lên trên mảnh đất miền Trung đầy nắng gió, mảnh đất cằn cỗi bỏng rát chịu nhiều đau thương khắc nghiệt ấy tuy không nhận được nhiều ưu ái tự nhiên thuận lợi nhưng bù lại, mẹ thiên nhiên đã ban tặng cho quê hương tôi những rặng dừa cao lớn hiên ngang trải dài ôm trọn lấy những bờ cát trắng xanh phẳng lì. Cây dừa đã trở thành biểu tượng của quảng bình quê tôi, trở thành một phần kí ức không thể thiếu trên chặng đường tôi khôn lớn và trưởng thành.

Tôi yêu quý cây dừa bởi sức sống mãnh liệt kiên trì bám trụ với đất bất chấp qua bao mùa phong ba bão táp của loài cây ấy, bởi một sự son sắt thủy chung ân tình bảo vệ bình yên cho cuộc sống của cư dân miền biển. Từng rặng dừa với thân cây cao vút, thân dừa màu nâu đậm, sần sùi, ghồ ghề, những tán lá tỏa rộng vươn vai phóng khoáng đón nắng gió đất trời, tận hưởng những làn gió mát rượi xen lẫn hương vị mặn mà đắng chát của biển. Chúng như những mũi tên phóng thẳng lên tận trời cao, sự một sự thách thức, kiêu ngạo, muốn chứng tỏ bản lĩnh sinh tồn và sức chống chọi phi thường. Bố tôi kể, vào những ngày gió bão quật cấp 10, 11, sóng biển cuộn lên ào ào, cùng cơn thịnh nộ của trời đất, mưa xối xả ào ạt, mọi người đều phải đi di tán lánh nạn. Sau bao biến cố, cứ tưởng rằng cây dừa sẽ bị quật ngã và khuất phục, thế nhưng, chúng vẫn ở đấy, kiên trì và dai dẳng, trở thành một người bạn tri kỉ, bình yên qua cơn bão tố.

Hàng dừa xanh ngát là nơi lưu giữ và chôn cất biết bao nhiêu kỉ niệm tuổi thơ tươi đẹp hồn nhiên trong sáng, là khoảng trời ngây thơ đầy mộng mơ thấm đượm những câu chuyện cổ tích kì diệu của bà, câu hát vọng tếu táo yêu đời của bác hàng chòi, cả những lời thề son sắt thơ ngây tuổi ô mai ngày ấy về tình bạn và những khát vọng lớn lao được bay đến những chân trời mới của những đứa trẻ,…. Ôi thật vui biết bao những năm tháng hồn nhiên ấy. Tôi nhớ vào những ngày trời hè oi ả, tôi cùng lũ bạn trốn mẹ không ngủ trưa ra bờ cát có rặng dừa bày trò trốn tìm, đuổi bắt, ô ăn quan, bịt mắt bắt dê,… Rồi cùng nhau cả gan dám leo lên cây dừa suốt mấy tiếng đồng hồ chỉ để hái được một quả dừa xanh non tươi mát, thích thú nhất là khoảng khắc bổ dừa ra nhiều nước ngọt , cả bọn vui sướng reo hò hân hoan và cùng thưởng thức thành quả. LÀm sao có thể quên được cái hương vị ngọt ngọt bùi bùi thanh thanh của nước cốt hòa quyện với cái giòn giòn thơm thơm mùi sữa của cơm dừa ngày ấy. Cái mùi vị bình dị đơn sơ ấy đã thấm vào da vào thịt. Khiến tôi xao xuyến bồi hồi mỗi khi nhớ lại.

Ở dưới gốc dừa ấy, những đứa trẻ chúng tôi từ chỗ không quen biết đã gắn kết trở thành bạn, cùng nhau vui chơi nô đùa, và cứ như thế, cùng nhau đi qua những hồn nhiên tinh nghịch bướng bỉnh trẻ con để lớn lên từng ngày, trân trọng và quý mến nhau, xây dựng những tình bạn đẹp tuyệt vời.

Cây dừa gắn bó thân thiết với cuộc sống của người dân và gánh đỡ một phần thu nhập cho cuộc sống mưu sinh vất vả của người dân vùng biển. Chớ vội vàng nhìn vào thân hình khẳng khiu mỏng manh của cây dừa mà vội coi thường, ngược lại, chúng có rất nhiều công dụng thần kì. Quả dừa béo bở cùng dòng nước thanh thanh mát mát giúp giải khát ngày hè. Cùi dừa non cạo ra uống với nước cũng rất hấp dẫn, khi già, có thể lấy cùi dừa để kho với thịt, ăn bùi bùi, ngon tuyệt. Còn có thể làm mứt, làm kẹo, làm thạch dừa. Những chiếc lá dừa được dùng để gói bánh. Nó còn được tận dụng lợp ngói nhà, làm vật liệu trang trí dịp tết đến xuân về. Phần xơ dừa làm thảm, bện dây rất tốt nhất là đối với đánh cá vì dây dừa mềm, nhưng chắc chắn lắm và đồng thời cũng lại còn chịu mưa chịu nắng. Trải qua bao nhiêu thời gian, chứng kiến sự già đi của những thế hệ tiếp bước, nhưng những rặng dừa vẫn hiên ngang sừng sững bao bọc lấy dân làng, trở thành một phần máu mủ ruột rà không thể thiếu vắng của người dân miền biển chai sương gió dãi dầu. Cây dừa hiện hữu trong từng bữa cơm, mỗi góc nhà, dịp lễ hội,…

Cây dừa là người đồng hành tuyệt vời trong hành trình trưởng thành của đất nước. Trong thời chiến tranh loạn lạc, dừa trở thành thứ vũ khí đắc lực. Cùng với dao gươm gậy gộc chống lại kẻ thù xâm lược. Trong thời bình,dừa bình yên lặng lẽ điểm tô cho quê hương thêm vẻ thơ mộng, trù phú. Mảnh đất miền Trung nắng gió cứ tưởng như khô cằn và khắc nghiệt quá đỗi, nhưng nhờ sự hiện diện của những rặng dừa nghiêng mình trên những bãi cát trắng xóa, phong cảnh thiên nhiên như được tô sắc thêm vạn lần.

Tôi yêu cây dừa như yêu một người bạn thuở tấm bé lớn lên với tôi từng ngày. Sau này dù đi đâu về đâu, tôi sẽ luôn tự hào và kể cho mọi người nghe về những rặng dừa xanh trù phú thân thương của quê hương tôi.

Em sinh ra và lớn lên ở một vùng quê thanh bình yên ả. Bởi thế mà em gắn bó sâu sắc với con người và cảnh sắc thiên nhiên nơi đây. Mỗi mái đình rêu phong cổ kính, những cánh đồng thơm bát ngát, những bến nước con đò... đã trở thành một phần trong tâm hồn. Và hình ảnh cây dừa cũng rất gắn bó trong em, là loài cây khiến người ta mỗi khi đi xa lại không thôi nhớ về.

Hai bên đường làng em trồng những hàng dừa từ rất lâu. Những cây dừa đứng đó, sừng sững mấy chục năm để che mưa che nắng, để gắn bó với cuộc sống sinh hoạt của biết bao nhiêu thế hệ. Ông nội em kể rằng hai hàng dừa đã được trồng hơn năm chục năm, từ những ngày kháng chiến chống Mĩ. Giờ đây cây đã cao khoảng 15m, nhìn từ xa như một chiếc ô khổng lồ.

Rễ cây đâm sâu xuống lòng đất mẹ để nuôi cây, những chiếc rễ to, tròn, ngoằn nghèo như những con trăn khổng lồ bò dưới đất. Thân cây thẳng tắp, cao vút và đâm thẳng lên trời xanh. Thân dừa hình tròn, đã to bằng một vòng tay ôm của em. Nó khoác lên mình tấm áo xù xì màu nâu thẫm nhưng bên trong là những dòng nhựa sống đang ngày đêm nuôi cây. Trên thân dừa có chia thành những khoanh tròn nối tiếp nhau, càng lên cao những vòng khoanh lại càng gần nhau hơn. Phía ngọn dừa mọc thành một vòng tròn xoe như những cánh tay dang rộng để đón nắng đón gió. Có tàu dừa lớn, dài đến cuống. Mỗi lá đều có nhiều khía, tách thành những tàu nhỏ. Lá dừa thuôn dài, đầu nhọn và có màu xanh lá khá đậm.

Từ các nách bẹ, những chùm quả mập mạp màu trắng sữa chìa ra, dần biến thành những chùm quả. Ban đầu quả dừa chỉ bé bằng nắm tay rồi dần dần theo thời gian mà lớn lên trông thấy Quả dừa không mọc riêng kẻ mà kết thành từng chùm trông rất thích mắt. Mỗi chùm có từ năm đến 7 quả, tròm xoa và như những hồ lô xanh bóng. Trong xa từng chùm quả như những đàn lợn con bụ bẫm đang ngoan ngoãn nằm bên mẹ. Hàng dừa được trồng ở đây từ rất lâu và thu hút biết bao ong bướm, chim chóc thi nhau ríu rít tromg vòm cây. Một cơn gió nhẹ lướt qua, những chiếc tàu dừa cọ vào nhau như đang xào xạc điều chi.

Trái dừa luôn được coi là phần giá trị nhất trên cây dừa. Trái dừa non được cắt ra lấy nước uống, là loại nước giải khát thơm ngon. Ngoài ra nước dừa dùng để kho cá, kho thịt, thắng nước màu. Phần cùi dừa dùng để làm mứt, cơm dừa dày được xay nhuyễn, vắt nước cốt làm kẹo dừa, nấu dầu dừa, làm xà phòng. Bã dừa dùng làm bánh dầu, để bón phân hoặc làm thức ăn cho gia súc. Phần vỏ cứng của trái dừa được sử dụng làm than hoạt tính, chất đốt hoặc làm các mặt hàng thủ công mỹ nghệ rất được ưa chuộng ở các nước phương Tây. Xơ dừa được đánh tơi ra dùng làm thảm, làm nệm, làm dép đặc trị cho những người bệnh thấp khớp hoặc bện làm dây thừng, lưới bọc các bờ kè chống sạt lở ven sông. Lá dừa có thể dùng để lợp nhà, làm phên liếp, chằm nón, mà còn là chất đốt thường dùng để đun nấu phổ biến ở thôn quê, lá dừa khô bó lại làm đuốc để đi trong đêm tối trời.

Dừa không phải chỉ để ăn quả mà các bộ phận của nó được dùng vào rất nhiều việc. Nhiều người đã dùng thân dừa để bắc ngang con mương nhỏ làm cầu. Do thân dừa rất chắc nên người ta đã dùng nó làm cột, làm kèo xây nhà, hoặc sáng tạo ra các mặt hàng thủ công mỹ nghệ khác hoặc làm chén đũa...Bông dừa tươi được dùng làm vật trang trí rất đẹp mắt. Đọt dừa non có thể làm gỏi, lăn bột, xào.. rất thích hợp với người ăn chay. Có một món ăn đặc biệt mà nhiều người không biết đó là con sâu sống trên cây dừa còn gọi là đuông dừa. Do ăn đọt dừa non nên đuông dừa béo múp míp nên được chế biến thành nhiều món ăn khoái khẩu và bổ dưỡng.

Tương lai, cuộc sống ngày một hiện đại hơn nhưng những giá trị vẫn không bao giờ thay đổi. Cũng như vậy, cây dừa sẽ mãi gắn bó với người dân như những hạt phù sa mãi mãi gắn liền với các con sông để ngày bồi đắp cho mảnh đất quê hương thêm màu mỡ