Hồ Xuân Hương là nữ thi sĩ nổi tiếng của nước ta cuối thế kỉ 18 đầu thế kỉ 19 . Bà đã gửi gắm những bài thơ , những điều suy tử chăng trở trước hiện thực phức tạp của xã hội phong kiến , trước số phận bất hạnh của con người nhất là người phụ nữ .
Bài thơ " bánh trôi nước " phản ánh thân phận đau khổ , phụ thuộc của người phụ nữ và ca ngợi phẩm chất cao quý của họ . Bài thơ được viết theo thể thơ " thất ngôn tứ tuyệt Đường luật " gồm 4 câu , mỗi câu 7 chữ , là 1 bài thơ đa nghĩa , với nhiều ngôn ngữ bình dị . Mở đầu bài thơ tác giả viết :
- " Thân em vừa trắng lại vừa tròn "
"Bảy nổi ba chìm với nước non "
Qua lời tâm sự của bánh trôi người đọc thấy được quá trình hình thành của bánh . Bánh được làm từ bột gạo nếp , viên thành hình tròn , nếu nhào bột nhiều nước thì sẽ bị nhão , ít nước thì sẽ bị rắn . Khi bánh chín thì bánh nổi lên , chưa chín thì chìm xuống . Qua ngôn ngữ của Hồ Xuân Hương hình ảnh chiếc bánh trôi thật đáng yêu . Với giọng điệu duyên dáng , hình ảnh chiếc bánh trôi - 1 vật vô chi vô giắc trở nên có linh hồn do đó người đọc hiểu ngay rằng ẩn bên trong chiếc bánh trôi nước là nơi tâm sự , nỗi đau da diết của tác giả . Bài thơ mượn hình ảnh có thật trong cuộc sống của mỗi con người để nói tới thân phận người phụ nữ xưa thật độc đáo . Hồ Xuân Hương đã để lại cho nhân vật chữ tình ( người phụ nữ ) tự giới thiệu về mình " thân em vừa trắng lại vừa tron " từ đó thấy được nhan sắc của người phụ nữ VN : da trắng , thân hình tròn , phúc hậu , ứng xử vẹn toàn . Bài thơ nói lên thân phận người phụ nữ " bảy nổi ba chìm với nước non " . Đó là thân phận chìm nổi lênh đênh vô định . Câu thơ thứ 3 " rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn " đã hình tượng hóa cuộc đời của người phụ nữ : họ sống phụ thuộc , học không được làm chủ , không được tự quyết định tương lai của mình . Câu thơ thứ 4 " mà em vẫn giữ tấm lòng son " mặc dù sống cuộc đời chìm nổi bấp bênh nhưng họ vẫn giữ được tấm lòng son sắt , thủy chung . Qua bài thơ trên tác giả ca ngợi , trân trọng vẻ đẹp của người phụ nữ và cảm thưởng cho thân phận của họ , đồng thời bài thơ cũng là lời tố cáo đánh thép xã hội phong kiến , bất công trọng nam khinh nữ .
Bánh trôi nước là bài thơ tứ tuyệt 28 chữ mà hàm ý sâu xa , ý nghĩa nhân sinh . Bài thơ thể hiện vẻ đẹp , thân phận trong trắng và cảm thương thân phận chìm nổi của người phụ nữ trong xã hội xưa cũ .
