Với ngôn ngữ bình dị, bài thơ (bánh trôi nước) đã thể hiện sự trân trọng vẻ đẹp, phẩm chất trong trắng, son sắt của người phụ nữ Việt Nam ngày xưa, vừa cảm thương sâu sắc cho thân phận chìm nổi của họ. Bài thơ thể hiện cảm hứng nhân đạo trong văn học viết Việt Nam thời kì phng kiến, ngợi ca vẻ đẹp, phẩm chất  của người phụ nữ đồng thời thể hiện lòng thương cảm sâu săc đối với thân phận chìm nổi của họ. Bài tho có 2 tầng nghĩa, mang hàm ý sâu sắc. Tầng nghĩa thứ nhất là miêu tả hình ảnh thực của bánh trôi khi được luộc chín. Đó là hình ảnh trắng, tròn, nhưng lại chìm nổi trong nước.  Từ hình ảnh đó gợi cho nhà thơ suy nghĩ về thân phận người phụ nư trong xã hội xưa. Người phụ nữ vừa có vẻ đẹp ngoại hình "trắng" lại vừa có vẻ đẹp tâm hồn "mà em vẫn giữ tấm lòng son", tấm lòng thủy cung, tình nghĩa. Thế nhưng lại có số phận lênh đênh, bấp bênh, không được tự quyết định cuộc đời của mình "rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn, bảy nổi ba cìm với nước non". Bài thơ không chỉ đẹp về nội dung mà còn đẹp về hình thức nghệ thuật. Bài thơi đã được tác giả vận dụng điêu luyện những quy tắc của thơ Đường luật, sử dụng ngôn ngữ thơ bình dị, thành ngữ, mô típ dân gian, sáng tạo trong việc xây dựng hình ảnh nhiều tầng ý nghĩa. Tất cả đã tạo nên sức sống lâu bền cho "Bánh trôi nước". 

        Hồ xuân Hương là một trong rất ít phụ nữ Việt Nam thời phong kiến có tác phẩm văn học lưu truyền cho đến ngày nay. Bà được mệnh danh là Bà chúa thơ Nôm. Cuộc đời của bà vẫn còn là một vấn đề đang được nghiên cứu. Bà thường mượn cảnh , mượn vật để nói lên thân phận người phụ nữ thời bấy giờ, bài thơ “Bánh trôi nước” là một trong số đó.

                                    “Thân em vừa trắng lại vừa tròn
                                    Bảy nổi ba chìm với nước non
                                    Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn
                                    Mà em vẫn giữ tấm lòng son”

        Bánh trôi nước-một loại bánh dân dã, bình thường thấy quanh năm, được Hồ xuân Hương miêu tả một cách sinh động về màu sắc, hình dáng như là chiếc bánh đang tự nói về chính mình:

                                    “Thân em vừa trắng lại vừa tròn”

        Qua đó, người phụ nữ Việt Nam có thể hóa thân vào những chiếc bánh dân dã đáng yêu ấy. Bà không dùng “khuôn mặt hình trái xoan”, hay “đôi mày hình lá liễu” để mô tả vẻ đẹp quý phái của phụ nữ , trái lại bà dùng hình tượng “tròn”, “trắng” để cho ta có thể liên tưởng đến một vẻ đẹp mạnh mẽ, xinh xắn .Bên cạnh đó, điệp từ “vừa” càng làm tăng thêm sự tự hào về vẻ đẹp ngoại hình của người phụ nữ Việt Nam. Người phụ nữ Việt Nam mạnh khỏe, xinh xắn, đáng yêu là thế, còn cuộc đời của họ thì sao? Trong xã hội phong kiến xưa, số phận người phụ nữ cũng lênh đênh chìm nổi như chiếc bánh trôi nước trong nồi.

                                    Bảy nổi ba chìm với nước non”

        Cuộc đời long đong, gian truân đầy sóng gió dường như đã dành sẵn cho người phụ nữ Việt Nam trong xã hội phong kiến, nghe như một tiếng than thầm, cam chịu, nhưng cũng phảng phất vẻ cao ngạo của họ. Cũng nổi , cũng chìm, nhưng lại nổi chìm “với nước non” .

                                     “Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn”

        Lời thơ có vẻ trở nên cam chịu, người phụ nữ xưa vốn không có một vai trò gì trong xã hội. Họ không tự quyết định được số phận của mình, cuộc đời họ từ khi mới sinh ra cho đến lúc lìa đời là một cuộc sống hoàn toàn phụ thuộc. Khi còn nhỏ thì phụ thuộc vào cha mẹ, khi lấy chồng thì phụ thuộc vào chồng, chồng mất thì phụ thuộc vào con cái. Họ không có cuộc sống của riêng họ, cuộc sống của họ chỉ để tô điểm thêm cho cuộc sống của người khác. Thế nhưng, thơ của Hồ xuân Hương lại phảng phất chút phớt lờ, bất cần. Thấp thoáng đâu đó trong thơ bà có chút phảng kháng, chống cự lại những quan điểm bất công thời ấy. Nếu như trong ca dao, người phụ nữ được ví: “Thân em như tấm lụa đào – Phất phơ giữa chợ biết vào tay ai” chỉ để thể hiện thân phận lênh đênh , thì trong thơ của Hồ xuân Hương ngoài việc miêu tả số phận người phụ nữ còn khẳng định nhân cách, vẻ đẹp tâm hồn người phụ nữ